Zbog svega, razumljivo je odusevljenje kojim su Somborci-hriscani docekali austrijske regimente, kao svoje oslobodioce, koje su bez borbe usle u grad 12. septembra 1687. godine. Tako je, nakon 146 godina pod Turcima, Sombor usao u sastav Austrijske carevine, u kojoj ce vremenom doseci svoj najveci uspon, znacaj i ugled.
Iako su sa svojom vojskom otisli i turski gradjani, ukupan broj zitelja u varosi ne samo da nije opao, nego ce se za vrlo kratko vreme jos i uvecati. Naime, iste, 1687. godine, becki dvor daje odobrenje za naseljavanje na prostore severozapadne Backe 5.000 Bunjevaca, "Rascijana katolicke vere" kako ih zvanicno belezi dvorska kancelarija, pod vodjstvom Domenika-Duje Markovica, pokatolicenog Srbina i Jure Vidakovica. Manji broj ce svoje nove domove zasnovati u Somboru, dok se glavnina usmerila ka Subotici i Baji.
Nakon tri godine, novi talas doseljenika, ovoga puta srpskih, pod vodjstvom patrijarha Arsenija III Carnojevica je ne samo uvecao broj, nego je i stabilizovao nacionalni sastav u korist srpskog etnosa, i taj odnos ce se u Somboru zadrzati sve do nasih dana.
Prema popisu iz 1702. godine, vidljivo je da je Sombor vec, za tadanje prilike, veliko naselje jer je brojao 2.855 dusa, a uz to i bogato sa 2.000 rogate marve, 550 konja, 1.830 ovaca, 462 kosnice, 2.940 merova zasejanog zita, 700 motika vinograda i dr. mada nema sumnje da je dosta od toga i neprijavljeno.

Sombor iz 1697. godine

Somborski militari, saglasno potpisanim poveljama sa Leopoldom I i potonjim carevima u prvo vreme ce biti samo u odbrani granice prema Turskoj, ali ce se vremenom to izmeniti i oni ce vojevati sirom Evrope za interese Habzburske monarhije. Bila su to vremena izgibija, brojnih i velikih bojeva, licnih podviga i porodicnih tragedija.
Vec 1691. Somborce, 200 konjanika i 600 pesadinaca - granicara, predvodi njihov kapetan Dujo Markovic u Bici kod Slankamena, gde ce i sam ostati na bojnom polju. Slicna sudbina ce biti i porodice Popovic iz koje je otac i osam sinova palo u Bici kod Sente 1697, u kojoj je ucestvovalo i 500 Somboraca pod vodjstvom kapetana Jajica. Bolje srece nije bila ni porodica Lalosevic iz koje je otac i pet sinova ostavilo kosti pred zidinama Beograda u boju sa Turcima 1717. godine.

Bitka kod Sente 1697. godine

No, sve su to samo najistaknutiji primeri, dok je neuporedivo vise onih bezimenih koji su svoje zivote polozili i kosti rasejali po bojistima Evrope za cast, slavu i velicinu austrijskog oruzja. U septembru 1745. u popisnici stoji da je za samo godinu i po dana broj somborskih militara od 661 sveden na 585, da su iz poslednjih ratova izasli sa 305 udovica, mnogo nezbrinute dece, 144 invalida nesposobna za rad, a oko 200 ih je jos od ranije camilo u pruskom zarobljenistvu.

Pecat vojnicke varosi Sombora iz 1717

Ocigledno je cena ratne slave i privilegija koje su uzivali od 1702, kada je Sombor proglasen za "vojni sanac", a 15 godina kasnije uzdignut u status "vojnicke varosi", bila previsoka.
I umesto zasluzenih priznanja, godine 1741. usvaja se XVIII zakonski clan kojim se ukidaju neke vojnicke varosi, medju njima i somborska, njihovi zitelji, militari - "carski sinovi", kako su ih zbog zasluga za carevinu nazivali, prevode se u "jobadje", nadnicare, a gradovi pod upravu zupanijske vlasti.
Iako se sa sprovodjenjem u zivot ovog zakona nece zuriti, do razvojacenja Sombora dolazi 1. novembra 1745. Medjutim, Somborci, svesni sta sve time gube, krecu u protivakciju. Vec 18. novembra okupljaju se ispred Svetogeorgijevske pravoslavne crkve, 244 varoska domacina, 84,5 % Srba-pravoslavaca i 15,5 % Bunjevaca-katolika, na dogovor da kroz borbu za elibertaciju ocuvaju dotadanje privilegije.
Upornoscu somborskih izaslanika u Becu i nakon sto su pravoslavci i katolici izmedju sebe, 1. jula 1748. godine, potpisali dokumenat kojim se utvrdjuju pravila o nacinu izbora najvaznijih varoskih organa, po principu jednake zastupljenosti, tzv. Alternativu, a u carsku blagajnu uplaceno 150.000 zlatnih rajnskih forinti, stekli su se uslovi da Marija Terezija, 17. februara 1749. godine, stavi svoj potpis na povelju kojom se Sombor uzdize u rang slobodnih i kraljevskih gradova.

Povelja slobodnog kraljevskog grada Sombora iz 1749

Povelja je uz nevidjeno slavlje, Somborcima predata 24. aprila 1749. godine, a u narednih nedelju dana izabran je Magistrat i ostali varoski organi. Martin Parcetic je postao prvi varoski birov (sudija), a njega ce na ovoj najvaznijoj duznosti u gradu, shodno odredbama Alternative, nakon dve godine zameniti Jovan Damjanovic, pravoslavac. Dogadjanja ce zavrsiti 28. aprila urucenjem prvog Statuta slobodnog i kraljevskog grada Sombora.
Medjutim, bez obzira na visoku cenu kojom je placen status slobodnog i kraljevskog grada, sto je Sombor bacilo u velike dugove kojih ce se osloboditi tek 1766, bio je to jedan od najznacajnijih datuma u povesnici varosi. To ce se vrlo brzo i pokazati: za svega dve godine, od 1759, pravoslavci zavrsavaju gradnju Velike saborne crkve, iste godine otvaraju cetvororazrednu Gramatikalnu skolu, koja ce nakon cetiri godine (1763) prerasti u Latinsku skolu, a 1. maja 1778. Avram Mrazovic, osnivanjem "Norme", utemeljuje skolovanje ucitelja kod Srba i drugih juznoslovenskih naroda, posto je iste godine postavljen za vrhovnog direktora svih srpskih skola Backe, Baranjske, Torontalske i Bodroske zupanije, za cije sediste je odabrao Sombor, mesto svoga rodjenja. Deceniju pre kraja veka (1790), pravoslavni zitelji podizu i drugu, "Malu crkvu" posvecenu Sv. Jovanu Preteci, danas zasticeni objekat kulture najviseg ranga.
Rimokatolici izgradnjom Crkve Presvetog trojstva (1752-1763) zaokruzuju celinu sa samostanom koji su podigli franjevci 1743. godine. U medjuvremenu ce Magistrat, odmah po izboru 1749, poceti sa gradnjom Gradske kuce, na temeljima kastela grofa Jovana Brankovica, koji ga je podigao 1718, godinu dana nakon sto je postao prvi kapetan vojnicke varosi Sombora. Baron Franc de Redl 1750. gradi Kapelu Sv. Ivana Nepomuka, grof Anton Grasalkovic 1763, dovrsava zgradu za prihvat nemackih doseljenika, a Krusper de Varbo 1771, u nastavku "Pasine kule" podize porodicnu jednospratnicu, i u obe je danas smesten Istorijski arhiv ciji su koreni od 1749. godine. Sve one oblikuju prostor trga, koji ce posto u njegovom sredistu bude 1774. podignut spomenik Presvetom trojstvu, po istom dobiti i danas trajuci naziv.
Od 1. marta 1766. u Somboru se ustanovljava Sluzba prve pomoci, prva medicinska ustanova te vrste u danasnjoj Vojvodini. Iste te godine, Ferdinand Plank otvara i prvu apoteku u gradu, na mestu gde ce za iste potrebe 1837. apotekar Emil Gale podici spratnicu u kojoj je danas Galerija "Milan Konjovic".